Ebru, Türk ve Anadolu sanatında çok uzun dönemlere dayanan fakat her geçen gün azalan ilgi yüzünden bilinirliği azalan bir sanattır. Ebru sanatı, Osmanlı döneminde ciltli kitapların kapaklarını ve kapak içlerini süslemek için kullanılan bir sanat olmuştur. Osmanlı öncesinde ise süsleme sanatı olarak sıkça kullanılmıştır.

Ebru Nedir?

Ebru sanatı, ebru teknesinde çeşitli renkler ile sanatçısının ruhunu suya resimlerle yansıttığı bir ahenk sanatıdır. Ebru sanatı, su ve boya ile yapılan bir kağıt sanatıdır. Ebru sanatı tarihten günümüze usta – çırak yetiştirme yöntemiyle gelmiştir. Son yıllarda gerek devlet gerekse özel kurumlar ebru sanatını yaygınlaştırmak için kurslar ve eğitimler açmaya başlayarak bu sanatın daha çok insana ulaşmasını sağlamaya çalışıyor.

Ebru sanatında, ebru sanatçısının ellerinde şekillenen boyalar hem sanatçının yeteneği hem de hayal dünyası birleşir. Görsel olarak renklerin dans ettiği görünümler verdiği kadar renklerin yarattığı manevi hissiyat ile ne kadar hassas bir sanat olduğu da net bir şekilde görülmektedir.

Ebru Sanatında Kullanılan Malzemeler Nelerdir?

Ebru sanatında kullanılacak malzemeler;

  • Mat ve emici özelliğine sahip hamur kağıt
  • Ebru teknesi
  • Kitre (Ebru sanatı için yapıştırıcı)
  • Öd
  • Bız
  • Fırça

Malzemeleri yakından tanımak da ebru sanatı için önemlidir. Ebru teknesi, ebru yapacağınız kağıdın ebatına uyumlu olmalıdır. Genel olarak ebru teknesi,  35 * 50 ebatlarında 6 – 7 cm derinliğindeki çelik tepsidir. Kitre; bir aktardan geven otu alarak kendiniz de yapabileceğiniz yada ebru malzemesi satan dükkanlardan hazır alabileceğiniz bir yapıştırıcıdır. Öd; renklerin kitrenin üstünde yapışarak sabitlenmesi için kullanılan bir malzemedir. Öd ne kadar çok katılırsa boya yüzeye o kadar çok dağılır. Bız, ebruya şekil vermek amacıyla kullanılan malzemedir. Bız yerine fırça kullanarak da ebruya şekil verebilirsiniz. Bazı ebru sanatçıları her ikisini de kullanmaktadır.

Ebru Nasıl Yapılır?

Ebru yapımına ilk önce ebru teknesine kitreli su doldurularak başlanır. Kitreli suyun boza kıvamında olması yada çok az seyreği olması gerekir. Hazırlanan sıvı kalın olmayan bir tülbent gibi bir bez ile temizlenir.  Üzerine daha sonra boya damlatılır ve bunun boyanın ne kadar dağılacağını boyadan sonra katacağınız öd miktarı düzenleyecektir. Öd eğer fazla katarsanız boya suyun her yanına dağılacaktır eğer çok renk kullanıyorsanız birbiri ile karışma olasılığı yüksek olacaktır. Eğer öd miktarını az koyarsanız daha az yayılan daha noktasal bir görünüm elde edersiniz. Ebru sanatçıları genel olarak bir boyanın 3 – 4 cm çapında dağılması gerektiğini söylemektedirler. Eğer ki boyanın kenarları dişli, yıldızlı yada kırık gibi açılıyorsa buna teknenin yüzey gerginliği sebep oluyor olabilir. Bu durumda temiz bir kağıt ile yüzeyi temizleyip tekrar denemek gerekir. Ebru sanatı bu tarz denemelerin çok olduğu bir sanattır. Bu sebeple ebru ile uğraşacaksanız bol zaman ve sabırlı olmanız önemlidir. Denemeler esnasında 10 dakikada bir yüzeyi temizlemeniz iyi olacaktır. Böylece bir önceki denemenizden kalan boya kırıntısı vs olmayacaktır. Eğer bu temizlemeyi yapmazsanız yüzey geriliminden ötürü boyalar açılmayacak ve daha fazla öd katmanız gerecektir. Bunun sakıncası da işiniz bitip tekneyi temizledikten sonra tekrar kullanmak istediğinizde boyanın açılmasını durduramayabilirsiniz ve daha fazla temizlikle beraber boyanız ziyan olabilir.

Denemeleriniz bittikten sonra boyayı ister fırça ile ister bız ile şekiller verebilirsiniz ardından kağıdınızı dikkatlice sudan ayırıp temiz bir yüzeyde kurumaya bırakılır.

Ebru sanatında su yüzeyinde meydana gelen şekiller soyut görünümdedir ve ebrunuzun nasıl olacağını değil ama neye benzeyeceğini bilebilirsiniz. Bundan dolayıdır ki yaptığınız bir ebruyu ikinciye yapmanız neredeyse imkansızdır. Hiçbir sanatçı boyaların kitreli suda dağılışına hakimiyet kuramaz. Bundan ötürü de kalıplaşmış ebru tipleri ortaya çıkmıştır.

Ebru sanatı ile ilgili olarak şunu net olarak söyleyebiliriz ki; ebru sanatı izleyerek yada okuyarak öğrenilebilecek – yapılabilecek bir sanat değildir. Kesinlikle iyi bir ustadan eğitim almak gerekir.