Ekonomik yönden bakıldığında en önemli faktörün para olduğunu söyleyebiliriz. Buna göre para çok eski uygarlıklardan günümüze kadar gelen hayatımızı kolaylaştıran bir parçadır. İnsanlar sahip olmak istedikleri şeyi para karşılığında satın alabilirken yine para karşılığında birçok işte çalışmaktadır. Buna göre para hayatımızın her alanında olan, ihtiyaç haline de gelen bir objedir. Paranın ne kadar büyük bir güç olduğunu görmek için ülke ekonomilerine bakmak yeterli olacaktır. Çünkü gelişmek, daha ileride olmak ve ülke ekonomisini canlandırmak hemen her sektörden üretim yapmak tamamen para ile doğrudan orantılıdır. Buna göre paranın hayatımızda çok önemli bir yeri vardır, var olmaya da devam edecektir.

Paranın kimin tarafından bulunduğu, ortaya çıkarıldığı da merak konusudur. Buna göre tarih bilimciler başta olmak üzere birçok araştırmacı da para üzerine çeşitli araştırmalarda bulunmuş ve makaleler düzenleyerek bu araştırma sonuçlarını bilgi olarak insanlarla paylaşmıştır. Bu bilgiler, çeşitli kitaplarda ve ansiklopedilerde de yer almaktadır. İnsanların para üzerine araştırmaları günümüzde de devam etmektedir. Buna göre parayı ilk bulan uygarlık, paranın nasıl ve neden bulunduğu, böyle bir şeye neden ihtiyaç duyulduğu gibi sorular da sorulmaya devam etmektedir.

Parayı Bulan Uygarlık Hangisi?

Dünyadaki ilk madeni paralar Türkiye’nin batı tarafında kurulan Lidyalılar tarafından bulunmuştur. İlk paralar ise yine o dönemde yer alan Lidya Kralı Alyattes emri ile basılmış ve piyasaya sürülmüştür. Milattan önce 7. yüzyıla kadar uzanan paranın bulunuşunda paranın yanlarının yassıca ve oval biçimde olması dikkat çekmiştir. Ayrıca birbirine eşit gümüş ve altın madenleri de sikkeler olarak basılmıştır. Paranın bir tarafında kral simgesi olan aslan ya da boğa figürü diğer tarafında ise paranın değerini gösteren işaretler bulunmaktadır.

Görüldüğü üzere paranın ilk bulunması milattan önce 7. yüzyılara kadar dayandırılmaktadır. İlk olarak Lidyalılar tarafından bulunan ve piyasaya sürülen paralar çeşitli figürler ile görünüm kazandırılmıştır. Bu figürler ise bahsettiğimiz üzere kral ifadesi olan aslan ya da boğa figürleridir. Paranın bir diğer kısmında ise paranın değerini gösteren işaretleri görmek mümkündür. Birçok tarih kitabında, eserinde ve çeşitli araştırma makalelerinde bu bilgilere erişmek mümkündür. Buna göre Lidyalıların parayı bulduğu herkes tarafından bilinmekte olup paranın diğer çeşitli ülkelerce kullanması da yine eski tarihlere dayanmaktadır. Uygarlıktan uygarlığa yayılan ve daha sonrasında dünya üzerindeki hemen hemen tüm ülkelere yayılan paralar ticaretin en önemli sembolünü olmuştur.

Para Bulunmadan Önceki Durum Nasıldı?

Bilindiği üzere para ticaretin en önemli sembollerinden biri olup ticari faaliyetlerin gerçekleşmesi için de en önemli faktörlerindendir. Buna göre hemen hemen herkes ticaretlerini para karşılığında gerçekleştirmekte olup paraya da her zaman için ihtiyaç duyulmaktadır.

Ancak para bulunmadan önce ticaretin başka yollardan yapıldığı da bilinmektedir. Buna göre takas yöntemi en yaygın yöntemler arasında kullanılmaktaydı. Tarih öncesi çağlarda yaşayan uygarlıklar ticarette takas yöntemini belirleyerek bu noktada da çeşitli kısıtlar ve kurallar koymaktaydı. Buna göre insanlar bir şey alacakları zaman para birimi olarak koyun, sığır ya da başka değerli hayvanlarını veya üretmiş oldukları ürünleri karşı tarafa verirlerdi. Karşılıklı alışveriş sonucu işlem gerçekleşir ve insanlar ihtiyaç duyduğu şeyleri alarak kullanırlardı.

Milattan önce 1100’lü yıllarda Çin’de bıçak veya diğer silahlara benzeyen küçük metal eşyalar para yerine kullanılarak ticaretler gerçekleşmekteydi. Bundan 10 yıl sonra ise deniz kabukları para olarak kullanılmaya başlanmıştı. Deniz kabuklarının ortasına bir delik açılır ve bir ipe bu deniz kabukları geçirilerek para birimi olarak kullanılırdı. İlk para birimi de yine bu deniz kabuklarıdır.

Görüldüğü üzere o zaman yer alan sistemlerde para kullanılmamakta ve insanlar bir şey almak için kendi ürünlerinden feda etmekteydiler. Bu bir bakıma avantaj gibi gözükse de çoğu zaman dezavantaj olarak karşımıza çıkmaktadır. Günümüzdeki sistemden oldukça uzak olan bu yöntem, Lidyalılar tarafından son bulunmuş ve artık takas usulü ticaret yerine para ile alışverişler başlamıştır.

İlk Kağıt Para Kullanımı Ne Zaman Oldu?

İlk kağıt para – kim buldu?

Lidyalılar parayı altın ve gümüş karışımından bir araya getirerek bulmuştur. Takas ile ticaret devrine son veren bu madeni paraların kullanımı giderek artmış ve uygarlıklara da yayılmıştır. Buna göre para kullanımları bireysel olarak da fazlasıyla talep görmüştür. İnsanlar paralar sayesinde daha hızlı ve kolay alışveriş gerçekleştirmiştir.

Demir paranın yaygınlaşması ile birlikte bir diğer yeni devrim ise Moğol İmparatoru Kubilay Han tarafından gerçekleşmiştir. Dolayısıyla ilk kağıt para kullanımını başlatan Kubilay Han, yönetimindeki askerlerinin maaşlarını kağıt para olarak ödemiştir. Ayrıca kağıt para Avrupa’da ilk kez Stockholm’de 1661 yılında basılmıştır. Birkaç yıl sonra ise İngiltere’de de kağıt paralar görülmeye başlanmıştır. Amerika kıtasında ilk kağıt banknotlar, 18. yüzyılda ortaya çıktı.

Kağıt para kullanımı da ülkeler tarafından benimsenmiş ve yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Buna göre ülke ticaretleri ile birlikte insanların bireysel ticaretleri de artık tamamen paralar üzerinden gerçekleştirilmeye devam etmiştir. Madeni paraların da kullanılmaya devam edilmesi ile birlikte kağıt paralar da bu süreci desteklemiştir.

Parayı Kullanmayan Uygarlıklar

Madeni para ve kağıt paraların kullanımı yaygınlaşmasına rağmen halen daha para kullanmayan uygarlıkların olduğu görülmektedir. Tarihteki en büyük uygarlıklardan bazıları para kullanmayı kabul etmemekle birlikte eski usül olan takas yöntemini devam ettirdiler. Bu uygurlıklar arasında Babiller, Mısır, İnka ve Maya uygarlıklarını da görmek mümkündür. Örnek vermek gerekirse Mısırlı bir inşaat ustasının aylık olarak kazancı beş kavanoz bira ve 200 somun ekmektir.

Bunun dışında insanlar yine ticaretlerini takas yöntemi ile gerçekleştirmektedir. Para kullanmayan bu uygarlıkların para kullanan uygarlıklara göre daha geride ve zor bir yaşam sürdürdükleri de gözle görülen gerçeklerden bir tanesidir.

Özetle

Para her insan ve ülkeler için önemli bir ekonomi aracıdır. Buna göre yapılan ticaretlerde, alışverişlerde ve daha birçok işlemde para faktörü daima ön plandadır. İnsanlar kendi işlerinde ya da bir başka kişinin işinde çalışan olarak görev yaptığında dahi para ile maaşını almakta ve bu parayı gerekli yerlerde kullanmaktadır.

Çok eski uygarlıklardan beri gelen para kullanımı ilk defa Lidyalılar tarafından gerçekleştirilmiştir. Madeni olarak bulunan paralar daha sonrasında neredeyse tüm uygarlıklara yayılmış ve uygarlıkların ekonomisi de güçlenmiştir. Ayrıca gerek uygarlıklar gerekse de insanlar, ticaret hayatında daha kolay ve hızlı işlem yapar hale de gelmiştir.

İnsanların bu denli para kullanmaya alışması ve bu alışkanlıklarını sürdürmesi de paranın ne kadar güçlü ve etkili bir ekonomi faktörü olduğunu bizlere hatırlatır. Para kullanımı ile eski usül olan ticaret yöntemi rafa kalkmış ve insanlar artık paralar sayesinde ticaretlerini gerçekleştirmeye başlamış, devam etmişlerdir.

Kağıt para da ilk olarak Kubilay Han tarafından ortaya çıkarılmış olup kağıt paraların kullanımı da bir hayli artmıştır. Günümüzde de yine madeni para ve kağıt para kullanımı devam etmekte olup insanların da en çok ihtiyaç duyduğu şeyler arasındadır.

Buna göre yüzyıllar boyu para faktörünün etkili olduğunu bundan sonra da etkili olmaya devam edeceğini söylemek doğru olacaktır.